Jednostka oświatowa XXI wieku stoi przed wieloma istotnymi wyzwaniami. Jednym z nich jest zapewnienie bezpieczeństwa dzieciom i młodzieży w trakcie procesu ich kształcenia. Szkoły wyróżnione prestiżowym Certyfikatem „Bezpieczna Placówka Oświatowa” spełniają w tym zakresie najwyższe możliwe standardy. Jednym z warunków jego uzyskania jest przestrzeganie podstawowych i uniwersalnych zasad jakie winny spełniać placówki oświatowe, a ujętych tutaj jako swoisty Kodeks Etyczny – zbiór dobrych praktyk, tworzonych z myślą o bezpieczeństwie dzieci i młodzieży na terenie jednostki i w najbliższym jej otoczeniu.

Niniejszy Kodeks ma na celu przyczyniać się do promowania wśród wszystkich uczestników Projektu takiego zarządzania, aby prowadzona przez nich placówka była bezpieczna dla zdrowia i życia jej podopiecznych. Nie zawiera on jednak zapisów szczegółowych – są to ogólne ramowe wytyczne, które mają ukierunkować działania uczestnika Projektu i które warto rozszerzyć w zależności od charakteru danej szkoły. Zgodnie z ich brzmieniem, zasady jakimi kierują się dyrektorzy bezpiecznych jednostek oświatowych brzmią:

  1. Stwórz bezpieczne środowisko
    1. Podstawowym zadaniem dyrektora przedszkola/szkoły jest zapewnienie podopiecznym bezpiecznych i higienicznych warunki pobytu w placówce, jak również bezpiecznych i higienicznych warunków zajęć – niezależnie czy odbywają się one na terenie jednostki, czy poza obiektami do niej należącymi. Dotrzymywanie tych warunków w obiektach placówki winno być kontrolowane każdorazowo, gdy przerwa w działalności oświatowej przedszkola/szkoły trwa co najmniej 2 tygodnie – kopia z protokołu każdej takiej kontroli powinna zostać przedłożona organowi prowadzącemu.
    2. Teren placówki winien być ogrodzony, a także wyposażony w właściwe oświetlenie, równą nawierzchnię dróg, przejść i boisk oraz instalację odprowadzania ścieków i wody deszczowej. Otwory kanalizacyjne, studzienki i inne zagłębienia na terenie jednostki należy ponadto trwale zabezpieczyć, zaś szlaki komunikacyjne prowadzące poza teren obiektu zorganizować tak, by nie wychodziły bezpośrednio na jezdnię. Jednocześnie, w przypadku opadów śniegu, szlaki te winno się regularnie oczyszczać ze śniegu i lodu oraz posypywać piaskiem.
    3. Pomieszczenia przedszkola/szkoły powinno się wyposażyć w właściwe oświetlenie, wentylację i ogrzewanie. Stosowane w nich wyposażenie winno posiadać odpowiednie atesty i certyfikaty, zaś sprzęty oddane do użytku podopiecznym placówki należy dostosować do wymagań ergonomii.
    4. Na terenie obiektów placówki należy zapewnić dostęp do wody zdatnej do picia – w przypadku braku sieci wodociągowej wymagane jest udostępnienie jej z innego źródła.
    5. Pomieszczenia sanitarnohigieniczne placówki powinny być utrzymywane w czystości i w stanie pełnej sprawności technicznej – w pomieszczeniach tych należy zapewnić ciepłą i zimną wodę bieżącą, a także środki higieny osobistej.
    6. Pomieszczenia kuchenne oraz jadalnie winno się wyposażyć w osprzęt o stanie technicznym zapewniającym bezpieczne jego użytkowanie, a także na bieżąco utrzymywać w czystości – w ramach wewnętrznej organizacji placówki zaleca się wprowadzić regulację, by miejscami spożywania gorących posiłków były wyłącznie jadalnie lub inne wydzielone w tym celu pomieszczenia.
    7. Jeśli na terenie placówki stosuje się klatki schodowe, schody powinno się wyposażyć w balustrady z poręczami zapobiegającymi zsuwaniu się po nich, stopnie schodów nie powinny być śliskie, zaś otwarte przestrzenie między biegami schodów winno się skutecznie zabezpieczyć (np. siatką).
    8. Wszelkie miejsca pracy oraz pomieszczenia, do których dostęp osób nieupoważnionym jest wzbroniony należy odpowiednio oznakować i zabezpieczyć przed swobodnym dostępem do nich.
    9. Na terenie placówki winien obowiązywać skuteczny plan ewakuacji – jego treść należy umieścić na terenie jednostki w widocznych miejscach i w sposób zapewniający łatwy do niej dostęp, zaś drogi ewakuacyjne powinno się trwale i wyraźnie oznaczyć.
  1. Bezpiecznie organizuj zajęcia
    1. Plan zajęć dydaktyczno-wychowawczych należy opracowywać zgodnie z specyfiką programu nauczania, w maksymalnym stopniu zapewniając podopiecznym placówki zróżnicowanie zajęć w każdym dniu oraz równomierne obciążenie zajęciami w poszczególnych dniach tygodnia. Plan zajęć nie powinien uwzględniać ponadto łączenia następujących po sobie zajęć z tego samego przedmiotu w kilkugodzinne bloki.
    2. Zajęcia powinny odbywać się zawsze pod nadzorem osoby do tego upoważnionej.
    3. W pomieszczeniach przeznaczonych do prowadzenia zajęć należy utrzymywać temperaturę na poziomie co najmniej 18°C – jeśli nie jest to możliwe, za powiadomieniem organu prowadzącego, dyrektor zobowiązany jest do zawieszenia zajęć na czas oznaczony. Jednocześnie – dla zapewnienie należytego komfortu podopiecznych i pracowników placówki – pomieszczenia, w których odbywają się zajęcia, winno się wietrzyć w czasie każdej przerwy międzylekcyjnej, a w razie potrzeby – także w czasie zajęć.
    4. Pracę kadry dydaktycznej winno się zorganizować tak, by podopieczni przedszkola/szkoły zawsze spędzali przerwy w zajęciach pod nadzorem nauczyciela. Ponadto, jeśli zezwalają na to warunki atmosferyczne, placówka powinna umożliwić uczniom przebywanie w czasie przerw na świeżym powietrzu.
    5. Zajęcia nie mogą odbywać się w tych pomieszczeniach placówki oraz miejscach na jej terenie, w których aktualnie prowadzone są prace naprawcze, remontowe i instalacyjne. Niedopuszczalne jest ponadto prowadzenie zajęć, jeżeli pomieszczenie/miejsce na terenie jednostki, w którym mają się one odbywać, stwarza jakiekolwiek zagrożenie dla bezpieczeństwa podopiecznych placówki (np. ze względu na stan znajdującego się w tym pomieszczeniu/miejscu wyposażenia). Jeżeli natomiast stan zagrożenia powstanie lub ujawni się w czasie zajęć – zajęcia te winno się niezwłocznie przerwać, a osoby powierzone opiece przedszkola/szkoły wyprowadzić z stwarzających zagrożenie pomieszczeń/miejsc.
    6. Zajęcia w placówce mogą zostać zawieszone na czas oznaczony decyzją organu prowadzącego, gdy bezpieczeństwo uczniów może być zagrożone w związku z powstaniem znacznych utrudnień w dotarciu do jednostki lub w jej opuszczeniu. Przesłanką do odgórnego zawieszenia zajęć są także trudności w bezpiecznej ich organizacji w placówce, wynikające z przebiegu imprez ogólnopolskich lub międzynarodowych na terenie, w pobliżu którego funkcjonuje ta placówka. Zajęcia mogą zostać również zawieszone z inicjatywy dyrektora jednostki – winno to nastąpić za zgodą organu prowadzącego, gdy wystąpiły na danym terenie zdarzenia, które mogą zagrozić zdrowiu uczniów lub też, gdy temperatura zewnętrzna mierzona o godzinie 21:00 w dwóch kolejnych dniach poprzedzających zawieszenie zajęć wynosi –15°C lub jest niższa.
  1. Gwarantuj podopiecznym niezbędną pomoc
    1. W pomieszczeniach na terenie placówki winny być dostępne apteczki zaopatrzone w środki niezbędne do udzielania pierwszej pomocy oraz opatrzone instrukcją, jak pomocy tej udzielać – w apteczki te w szczególności wyposażyć należy pokój nauczycielski, kuchnię, laboratoria, pracownie i warsztaty szkolne, jak również pokój nauczycieli wychowania fizycznego oraz kierownika internatu.
    2. Zatrudnieni w placówce nauczyciele powinni znać zasady udzielania pierwszej pomocy – przeszkolenie w tym zakresie jest obligatoryjne dla prowadzących zajęcia w warsztatach i laboratoriach, a także dla nauczycieli wychowania fizycznego.
    3. Jednostki zakładające udział uczniów w pracach na rzecz przedszkola/szkoły i środowiska powinny przed rozpoczęciem tych prac zaopatrzyć swoich podopiecznych w niezbędne urządzenia i sprzęt oraz środki ochrony indywidualnej – prace te winny się odbywać przy zapewnieniu właściwego nadzoru i bezpiecznych warunków pracy.
  1. Ucz praktycznie, lecz bezpiecznie
    1. Maszyny i urządzenia techniczne stosowane w warsztatach, laboratoriach i pracowniach placówki należy utrzymywać w stanie pełnej sprawności działania, a podopiecznym jednostki – zapewnić bezpieczeństwo pracy i nauki. Urządzenia te winno się wyposażyć w niezbędne zabezpieczenia stanowiące ochronę przed urazami, porażeniem prądem elektrycznym i działaniem substancji szkodliwych dla zdrowia, jak również – przed szkodliwymi wstrząsami, nadmiernym hałasem, działaniem wibracji i promieniowaniem. Jednocześnie, urządzenia niesprawne, uszkodzone lub będące w naprawie należy w sposób wyraźny oznaczyć i zabezpieczyć przed próbą ich uruchomienia.
    2. Stanowiska pracy w warsztatach, laboratoriach i pracowniach należy dostosować do warunków antropometrycznych uczniów, a jeśli ze stanowisk tych korzystają osoby niepełnosprawne – należy dostosować je do potrzeb wynikających z ich niepełnosprawności.
    3. W każdym warsztacie, laboratorium i pracowni powinien znajdować się regulamin określający zasady bezpieczeństwa i higieny pracy – winno się go wywiesić w widocznym i łatwo dostępnym miejscu. Z kolei przy i w pobliżu maszyn oraz urządzeń technicznych zaleca się zamieścić instrukcję ich rekomendowanej przez producenta, bezpiecznej obsługi.
    4. Dopuszczenie uczniów do zajęć przy maszynach i urządzeniach w warsztatach, laboratoriach i pracowniach, powinno zostać poprzedzone zaznajomieniem ich z obowiązującymi na danym stanowisku zasadami oraz metodami pracy. Zajęcia te mogą się rozpocząć wyłącznie wtedy, gdy stan maszyn, urządzeń, narzędzi i instalacji na stanowisku nie stanowi zagrożenia dla bezpieczeństwa uczniów – za kontrolę tego stanu odpowiada prowadzący zajęcia.
    5. Podczas zajęć w laboratoriach, warsztatach i pracowniach, uczestniczących w nich uczniów należy zaopatrzyć w niezbędne środki ochrony indywidualnej oraz odzież i obuwie robocze – ma to na celu zabezpieczenie ich przed działaniem czynników niebezpiecznych lub szkodliwych dla ich zdrowia oraz spełnienie wymogów sanitarnohigienicznych.
    6. Dostępne na zajęciach substancje i preparaty chemiczne należy umieszczać w odpowiednich pojemnikach – ich oznaczenia winny wskazywać, jaki środek przechowywany jest w pojemniku oraz czy jest on niebezpieczny lub szkodliwy dla zdrowia. Substancje i preparaty uznawane w przepisach szczegółowych jako niebezpieczne należy składować w zamkniętych i specjalnie przystosowanych do tego pomieszczeniach. Ponadto, karty charakterystyk zgromadzonych w szkole niebezpiecznych preparatów i substancji winny być udostępnione tym nauczycielom, którzy prowadzą zajęcia z ich wykorzystaniem – jeśli środki te stosowane są w czasie zajęć, uczniów należy zapoznać z ich kartami charakterystyk.
  1. Promuj bezpieczną aktywność
    1. Stan techniczny urządzeń i sprzętu sportowego powinien być sprawdzany przed każdymi zajęciami. Jednocześnie, zasady bezpiecznego użytkowania tych urządzeń oraz osprzętu winno się zamieścić na tablicach informacyjnych, umieszczonych w widocznych miejscach w salach i na boiskach oraz w miejscach wyznaczonych do uprawiania ćwiczeń fizycznych, gier i zabaw. Miejsca te należy przygotować ponadto tak, by urządzenia, których przemieszczenie się może stanowić zagrożenie dla zdrowia ćwiczących (w tym bramki i kosze do gry) były mocowane do podłoża lub ścian na stałe.
    2. Ćwiczenia w trakcie zajęć powinno się prowadzić z zastosowaniem metod i urządzeń zapewniających pełne bezpieczeństwo ćwiczących – osoby te winy być zapoznane przez prowadzącego zajęcia z zasadami bezpiecznego wykonywania ćwiczeń oraz uczestniczenia w grach i zabawach. Prowadzący zobowiązany jest ponadto dostosować stopień trudności i intensywności ćwiczeń do aktualnej sprawności fizycznej i wydolności ćwiczących, a także zwolnić w danym dniu z wykonywania planowanych ćwiczeń podopiecznego uskarżającego się na dolegliwości zdrowotne – o zwolnieniu tym winien on poinformować rodziców (opiekunów) tego podopiecznego.
    3. Prowadzący nie mogą wydawać podopiecznym placówki sprzętu, którego użycie może stwarzać zagrożenie dla ich zdrowia lub życia, a w stosunku do którego jednostka nie ma możliwości zapewnienia warunków bezpiecznego korzystania. Do sprzętu takiego zalicza się przede wszystkim dyski, kule, młoty, oszczepy, łuki, szpady oraz sportową broń strzelecką. Jednocześnie, przed przystąpieniem do strzelania z broni sportowej, prowadzący zajęcia zobowiązany jest zaznajomić uczniów z zasadami bezpiecznego obchodzenia się z ów bronią oraz korzystania ze strzelnicy.
    4. Podczas organizowanych przez placówkę zajęć, imprez i zawodów sportowych oraz wycieczek poza teren jednostki, uczniowie nie mogą pozostawać bez opieki osób do tego upoważnionych. Sposób zorganizowania opieki, liczbę opiekunów oraz program zajęć, imprez i wycieczek winno się ustalać z uwzględnieniem wieku, stopnia rozwoju psychofizycznego i stanu zdrowia podopiecznych oraz ich ewentualnej niepełnosprawności, a także – mając na względzie specyfikę organizowanych wydarzeń oraz warunków, w jakich będą się one odbywać. Realizowanie wycieczek podczas burzy, śnieżycy i gołoledzi jest niedopuszczalne.
    5. Podczas wycieczek pieczę nad uczniami sprawuje wyznaczony przez placówkę opiekun. Winien on weryfikować stan liczbowy uczestników wycieczki każdorazowo przed wyruszeniem z aktualnego miejsca pobytu i po przybyciu do punktu docelowego, a także podczas każdego z przejazdów i w czasie zwiedzania.
    6. Opiekun wycieczki zobowiązany jest zaznajomić uczniów z zasadami bezpiecznego przebywania nad wodą, jeśli wymaga tego specyfika tej wycieczki. Podopieczni ci mogą pływać oraz kąpać się tylko w obrębie kąpielisk i pływalni zdefiniowanych w ramach przepisów określających warunki bezpieczeństwa osób przebywających w górach, pływających, kąpiących się i uprawiających sporty wodne. Zadaniem opiekuna jest zapewnić, by kąpiel oraz pływanie/nauka pływania podczas wycieczek odbywały się jedynie w miejscach specjalnie do tego celu wyznaczonych i przystosowanych – winien on mieć ustawiczny nadzór nad tymi czynnościami, a także zapewnić podopiecznym stały dozór ze strony wykwalifikowanego ratownika/ratowników. Jednocześnie, podczas przebywania nad wodą zezwala się na korzystanie z kajaków i łodzi, o ile wyposażono je w sprzęt ratunkowy, a do ich użytkowania wyznaczono osoby przeszkolone w zakresie obsługi danego sprzętu wodnego i posługiwania się zastosowanym na nim wyposażeniem ratunkowym. Opiekun wycieczki zobowiązany jest uniemożliwić jednak używania łodzi i kajaków podczas silnych wiatrów, jak również urządzania ślizgawek i lodowisk na rzekach, stawach, jeziorach oraz innych zbiornikach wodnych.
  1. Reaguj na wypadki
    1. Każdy z pracowników placówki, który jest świadkiem wypadku lub został o nim powiadomiony, zobligowany jest niezwłocznie zapewnić poszkodowanemu należytą opiekę oraz sprowadzić fachową pomoc medyczną – w razie posiadania stosownego przeszklenia, winien on udzielić poszkodowanemu pierwszej pomocy.
    2. Dyrektor lub upoważniony przez niego pracownik placówki winien niezwłocznie zawiadomić o zaistnieniu wypadku rodziców (opiekunów) poszkodowanego, zatrudnionego w jednostce pracownika ds. bezpieczeństwa i higieny pracy oraz organ prowadzący placówkę, jak również – społecznego inspektora pracy oraz radę rodziców. Ponadto, niezwłocznie winno się zawiadomić prokuratora i kuratora oświaty, gdy w placówce miał miejsce wypadek śmiertelny, ciężki i zbiorowy lub też – państwowego inspektora pracy, jeśli do wypadku doszło w wyniku zatrucia.
    3. Po odnotowaniu wypadku, dyrektor placówki zobowiązany jest powołać zespół powypadkowy, a do czasu rozpoczęcia jego prac – zabezpieczyć miejsce wypadku przed dostępem osób niepowołanych (zabezpieczenia miejsca wypadku może dokonać również upoważniony przez dyrektora pracownik placówki).
    4. Zaleca się, by w skład zespołu powypadkowego wchodził zawsze zatrudniony w placówce pracownik służby bezpieczeństwa i higieny pracy oraz społeczny inspektor pracy. Jeśli w pracach zespołu nie może uczestniczyć jednak jedna z w/w osób, dyrektor powołuje w jej miejsce pracownika przeszkolonego w zakresie BHP (gdy zaś wykluczony jest udział obydwu tych osób – zespół powypadkowy stanowią zawsze dyrektor oraz pracownik przeszkolony w zakresie BHP). W składzie zespołu może zostać uwzględniony ponadto przedstawiciel organu prowadzącego, kuratora oświaty lub rady rodziców.
    5. Pracami zespołu powypadkowego kieruje jego przewodniczący i to jego stanowisko jest rozstrzygające w sprawach spornych; winien nim być pracownik służby BHP, a w przypadku jego braku w składzie zespołu – społeczny inspektor pracy (w przeciwnym wypadku – dyrektor placówki wyznacza przewodniczącego zespołu spośród przeszkolonych w zakresie BHP pracowników jednostki).
    6. Zadaniem zespołu powypadkowego jest przeprowadzenie postępowania powypadkowego, celem wyjaśnienia przyczyn i okoliczności wypadków oraz opracowanie na jego podstawie stosownej dokumentacji, wraz z wymaganym przepisami szczegółowymi protokołem.
    7. Protokół powypadkowy powinien zostać podpisany przez wszystkich członków zespołu powypadkowego oraz dyrektora, a z jego treścią oraz innymi materiałami postępowania powypadkowego należy zaznajomić poszkodowanego pełnoletniego, a jeśli poszkodowany był niepełnoletni – jego rodziców (opiekunów). Protokół i materiały postępowania są także do wglądu rodziców (opiekunów) pełnoletniego poszkodowanego, jeśli zmarł on na skutek wypadku lub też gdy jego stan zdrowia nie zezwala mu na zapoznanie się z tymi materiałami. Jednocześnie, w gestii dyrektora placówki leży doręczenie protokołu wszystkim uprawnionym do zaznajomienia się z materiałami postępowania powypadkowego – winien on ponadto zadbać o pozostawienie jednego egzemplarza protokołu w placówce oraz doręczenie kopii dokumentu organowi prowadzącemu i kuratorowi oświaty, jeśli organy te o to zawnioskują.
    8. Osoby uprawnione do zaznajomienia się z materiałami postępowania powypadkowego mogą złożyć zastrzeżenia do ustaleń protokołu w ciągu 7 dni od dnia, w którym protokół im doręczono – zastrzeżenia te rozpatruje organ prowadzący. Pozytywnie rozpatrzona treść zastrzeżeń jest podstawą do zlecenia dotychczasowemu zespołowi wyjaśnienia ustaleń protokołu i przeprowadzenia wskazanych czynności dowodowych, jak również – do powołania nowego zespołu, celem ponownego przeprowadzenia postępowania powypadkowego.
    9. Do obowiązków dyrektora należy prowadzenie rejestru wypadków, jakie zaistniały w placówce – wzór rejestru określają przepisy szczegółowe. W oparciu o zapisy rejestru, dyrektor winien omawiać z pracownikami jednostki przyczyny i okoliczności wypadków, celem wspólnego ustalenia środków niezbędnych do zapobiegania im – ustalenia te winny zapewnić niewystępowanie podobnych wypadków w przyszłości.


Dyrektorzy stosujący się do 6 powyższych kryteriów bezpieczeństwa
otrzymują ocenę celującą – zarządzają bowiem bezpiecznymi placówkami oświatowymi!